Lüften im Winter

Draußen friert es, drinnen steht das Thermostat auf zwanzig Grad und alles, was sich schließen lässt, ist zu. Völlig verständlich, denn im Winter möchten Sie die Wärme gerne im Haus halten. Doch gerade dann verschlechtert sich die Luftqualität in Ihrem Zuhause schnell. Die gute Nachricht: Sie können Ihr Haus auch im Winter lüften, ohne zu frieren und ohne dass Ihre Energiekosten stark steigen. Es kommt vor allem auf cleveres Lüften an, abgestimmt auf die Lüftung, die Sie zu Hause haben.

In diesem Blog lesen Sie unter anderem, warum eine gute Lüftung im Winter unverzichtbar ist und was Heizung und Klimaanlagen mit der Luft im Haus machen. Außerdem erfahren Sie, warum die Dämmung Ihres Hauses bestimmt, wie viel Sie lüften müssen. Anschließend gehen wir die einzelnen Lüftungssysteme mit Ihnen durch: natürliche Lüftung, bei der die Lüftungsgitter offen bleiben und Sie clever stoßlüften, Lüftungsanlagen mit reiner Abluft, Lüftungsanlagen mit Wärmerückgewinnung und dezentrale Lüftungsanlagen. Am Ende dieses Artikels wissen Sie genau, welche Schritte Sie für frische und zugleich warme Luft im Haus unternehmen können, den ganzen Winter lang.

Warum ist Lüften im Winter so wichtig?

Im Winter verbringen wir viele Stunden in den eigenen vier Wänden. Dann ist es natürlich angenehm, wenn es drinnen schön warm ist. Also wird die Heizung oft höher gedreht, während Fenster, Türen und Lüftungsgitter geschlossen bleiben. So bleibt die Wärme drinnen, und Spinnen, Fliegen und anderes Ungeziefer bleiben draußen. Ein logischer Gedanke, aber fatal für Ihre Lüftung! Sie verschließen damit nämlich fast alle Öffnungen, durch die frische Außenluft in Ihr Haus gelangt, obwohl Sie genau diese frische Luft für ein gesundes Raumklima brauchen.

Währenddessen geht das Leben drinnen ganz normal weiter. Sie atmen, kochen, duschen und trocknen vielleicht Ihre Wäsche in der Wohnung. All diese Tätigkeiten bringen CO2 und Wasserdampf in die Luft. Ohne frische Luft bleiben diese Gase und Gerüche im Haus hängen. Die Folgen bemerken Sie oft erst später: Müdigkeit auf dem Sofa, schlechterer Schlaf, Kondenswasser an den Fenstern am Morgen oder schwarze Schimmelflecken in der Ecke des Badezimmers. Möchten Sie wissen, welche Beschwerden ein schlecht belüftetes Haus noch verursachen kann? Dann lesen Sie unseren Blog über Gesundheitsprobleme durch schlechte Belüftung.

Er is één uitzondering. Heb je een ventilatiesysteem met warmteterugwinning (een WTW-unit), dan regelt dat systeem zelf de toevoer van verse lucht en de afvoer van vervuilde lucht. Ramen en deuren mogen dan gewoon dicht blijven. Verderop in deze blog lees je hoe dat werkt.

Wat doen je verwarming en airco met de lucht in huis?

Verwarmen lijkt een eenvoudig proces: de temperatuur in huis gaat omhoog. Wat veel mensen niet weten, is dat de verwarming geen vocht aan de lucht toevoegt. Koude buitenlucht bevat van zichzelf al weinig waterdamp. Warm je die lucht op, dan daalt de relatieve luchtvochtigheid flink. Daardoor voelt de lucht in huis in de winter vaak droog aan, met droge ogen, een kriebelende keel of statische haren als gevolg. Een relatieve luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent voelt voor de meeste mensen het prettigst.

Tegelijk haalt de verwarming niets uit de lucht weg. De stoffen en gassen hieronder blijven in huis hangen, totdat je ze met ventilatie afvoert:

Om deze stoffen en bijbehorende nare geuren snel af te voeren, is goede afzuiging nodig. Maar bij afzuiging hoort ook toevoer: de lucht die je huis verlaat, moet worden aangevuld met verse buitenlucht. Sluit je alle ventilatieroosters, dan kan die verse lucht nergens meer naar binnen. Heb je mechanische ventilatie, dan gaat de ventilatiebox harder werken om toch lucht af te zuigen. Dat hoor je vaak aan een zoemend of fluitend geluid, en de ventilatiebox trekt de lucht dan via kieren onder deuren en langs kozijnen naar binnen.

We snappen goed dat je tijdens koude (winter)dagen de warmte binnen wilt houden en koude tocht wilt beperken. Daarom geven we je in de rest van deze blog nuttige tips om je huis in de winter goed, energiezuinig en zonder kou te ventileren, per ventilatiesysteem.

Luchtvochtigheid in huis verhogen in de winter

Is de lucht in huis te droog? Dan is minder ventileren niet de oplossing, want dan stijgen het CO2-gehalte en de hoeveelheid andere stoffen weer. Beter is om gericht te ventileren: lucht niet langer dan nodig en laat de ventilatie automatisch regelen met een vochtsensor of CO2-sensor. Een paar kamerplanten of een waterbakje aan de radiator helpen een klein beetje. Heb je een WTW-unit, dan zijn er slimmere oplossingen, zoals een enthalpiewisselaar of een WTW-luchtbevochtiger. Die bespreken we verderop in deze blog.

Verwarmen met een airco unit

Steeds meer mensen verwarmen hun huis geheel of gedeeltelijk met een airco. Een moderne split-airco werkt in de winter als warmtepomp en haalt warmte uit de buitenlucht, zelfs als het vriest. Met de hoge gasprijzen van tegenwoordig is dat een aantrekkelijk en tegelijkertijd energiezuinig alternatief voor de cv-ketel, zeker als je zelf stroom opwekt met zonnepanelen. Let op: een airco verwarmt de lucht die al in de ruimte is en voert geen verse buitenlucht aan. Ook als je met een airco verwarmt, blijft ventileren in de winter dus nodig. Hoe je een airco en je ventilatiesysteem het beste laat samenwerken, lees je in onze blog over airco en ventilatie combineren.

Isolatie bepaalt hoe jij moet ventileren

Steeds meer woningen worden beter geïsoleerd, met onder meer spouwmuurisolatie, HR++ glas en kunststof kozijnen met tochtstrips. Fijn voor je energierekening, maar daardoor komt er wel minder frisse lucht vanzelf naar binnen via kieren, naden en oude kozijnen. Hoe beter je woning geïsoleerd is, hoe minder je op deze natuurlijke luchtstroom kunt rekenen. In een goed geïsoleerde woning is een ventilatiesysteem met warmteterugwinning daarom de beste keuze: centraal met één WTW-unit voor het hele huis, of decentraal per ruimte. Zo regel je de toevoer en afvoer van lucht gecontroleerd, zonder dat er warmte verloren gaat.

Hieronder lees je per ventilatiesysteem hoe je in de winter het beste kunt ventileren. Weet je niet zeker welk systeem jij hebt? In onze blog over ventilatiesysteem A, B, C, D en E lees je hoe je hier eenvoudig achter komt.

Natuurlijke ventilatie in de winter: roosters open en slim luchten

Bij natuurlijke ventilatie (systeem A) komt er geen motor of ventilatiekanaal aan te pas. De luchtstroom ontstaat door verschillen in luchtdruk en temperatuur: warme, vervuilde lucht stijgt op en verlaat het huis via openingen hoog in de woning. Daardoor wordt koudere, verse buitenlucht via ventilatieroosters en kieren naar binnen gezogen. Ook wind op de gevel duwt lucht naar binnen. Natuurlijke ventilatie werkt dus alleen als die openingen ook echt open zijn.

Ventilatieroosters open of dicht in de winter?

Laat je ventilatieroosters in de winter open! Dat voelt misschien als warmte weggooien, maar dat valt mee. Koude winterlucht bevat namelijk weinig vocht en is daardoor snel op te warmen. Vochtige, klamme binnenlucht voelt juist kouder aan, waardoor je de thermostaat eerder hoger zet. Tocht het binnen teveel bij harde wind of strenge vorst? Zet de ventilatieroosters dan in een lagere stand, maar sluit ze niet helemaal. Maak de ventilatieroosters ook af en toe schoon, zodat stof de luchtstroom niet blokkeert. Hoe je dat doet, lees je in onze blog over ventilatieroosters schoonmaken.

Hoe lucht ik mijn huis in de winter? Lees onze tips!

Naast open ventilatieroosters helpt luchten om in korte tijd veel vocht en CO2 af te voeren, bijvoorbeeld na het douchen of nadat er visite is geweest. Heb je een WTW-unit, dan is luchten meestal niet nodig. Bij natuurlijke ventilatie werkt luchten in de winter het best kort en krachtig:

• Zet ramen aan twee kanten van het huis tegelijk wijd open, zodat de lucht erdoorheen waait;
• Zet de thermostaat lager zolang de ramen open staan;
• Doe de binnendeuren dicht van kamers die je niet lucht, zodat de warmte daar blijft;
• Laat een raam niet urenlang op een kiepstand staan, want dan koelen de muren en kozijnen rond het raam af en verlies je juist veel warmte.

Het effect: de lucht in de ruimte is binnen een paar minuten ververst, terwijl muren, vloeren en meubels hun warmte vasthouden. Na het sluiten van de ramen is de kamer daardoor snel weer op temperatuur. Lucht je één kamer, dan ververs je alleen de lucht in die kamer. Zet je ramen op de hele verdieping open, dan ververs je de lucht op die hele verdieping in één keer. Deze ruimtes hebben in de winter de meeste baat bij luchten:

Hoe lang luchten in de winter?

Hoe lang je je huis moet luchten in de winter, hangt af van het weer. Het verschil in temperatuur tussen binnen en buiten zorgt voor een snelle luchtstroom: hoe kouder en winderiger het buiten is, hoe sneller de lucht in huis ververst. Bij vorst en wind is 5 minuten vaak al genoeg, op een windstille dag houd je 10 tot 15 minuten aan. Wil je het precies weten? Met een CO2 meter zie je per ruimte hoe het met de luchtkwaliteit gesteld is. Komt de CO2-waarde boven de 1.000 ppm, dan is het tijd om te luchten of de ventilatie hoger te zetten. Hoe een CO2 meter de luchtkwaliteit meet, lees je in onze blog hoe werkt een CO2 meter?

Mechanische ventilatie in de winter (systeem C)

Bij mechanische ventilatie zuigt een ventilatiebox vervuilde lucht af via ventielen in de keuken, de badkamer en het toilet. Op die manier voert de ventilatiebox lucht met veel CO2 of vocht snel af naar buiten. De verse lucht die daarvoor in de plaats komt, stroomt op dezelfde manier binnen als bij natuurlijke ventilatie: via ventilatieroosters in je gevel of kozijnen. Je woning mag goed geïsoleerd zijn, zolang de toevoer van verse lucht maar niet volledig is afgesloten. Omdat de ventilatiebox continu afzuigt, zijn open ventilatieroosters hier extra belangrijk. Zijn ze dicht, dan ontstaat er onderdruk in huis en krijg je de geluidsoverlast en tocht die je eerder in deze blog las.

Mechanische ventilatie uitzetten in de winter? Liever niet

Zet je mechanische ventilatie in de winter nooit uit, ook niet om warmte te besparen. Zonder afzuiging blijven vocht en CO2 in huis hangen, met condens en schimmel als gevolg. Wil je minder warme lucht afzuigen? Zet de ventilatiebox dan op de laagste stand als je niet thuis bent of slaapt. Tijdens het koken en douchen zet je de ventilatiebox juist op de hoogste stand, tot ongeveer een half uur daarna.

Tip: kies voor vraaggestuurde ventilatie

De slimste manier om met mechanische ventilatie in de winter te ventileren, is vraaggestuurd. Sensoren meten dan continu de CO2-waarde of de luchtvochtigheid, en de ventilatiebox past zijn stand daar automatisch op aan. Er wordt alleen extra afgezogen als de lucht daarom vraagt. Omdat je minder warme lucht onnodig afzuigt, komt er via de ventilatieroosters ook minder koude lucht binnen en blijft de warmte langer in huis. Bekijk bijvoorbeeld onze mechanische ventilatie met vochtsensor, of breid je huidige ventilatiebox uit met losse sensoren en regelaars als jouw ventilatiebox dat ondersteunt. Meer weten? Lees onze blog wat is vraaggestuurd ventileren?

Laat je mechanische ventilatie ook goed onderhouden. Schone ventilatieventielen en een schone ventilatiebox zuigen beter af en maken minder geluid. Hoe je dat aanpakt, lees je in onze blog over mechanische ventilatie of een WTW-unit reinigen.

WTW-ventilatie in de winter (systeem D en E)

Heb je een WTW-unit (systeem D), dan neemt die het ventileren in de winter volledig van je over. De WTW-unit voert continu vervuilde lucht af en haalt verse buitenlucht binnen. In de warmtewisselaar geeft de warme lucht die je huis verlaat zijn warmte af aan de koude buitenlucht die binnenkomt, zonder dat de twee luchtstromen zich mengen. De verse lucht komt zo voorverwarmd binnen. Zo zorgt de WTW-unit voor een goede luchtkwaliteit, zonder dat je warmte weggooit.

Bij systeem E is de WTW-unit gecombineerd met een warmtepomp. Die gebruikt de warmte uit de afgevoerde lucht ook nog om je woning of het tapwater te verwarmen. Bekijk hiervoor onze WTW-units met warmtepomp.

Zo houd je jouw WTW-unit in de winter in topvorm

• Vervang de WTW filters op tijd, zodat de WTW-unit genoeg verse lucht kan aanvoeren
• Houd ramen en deuren zo veel mogelijk dicht, want de WTW-unit zorgt al voor verse lucht en blijft zo in balans
• Laat de WTW-unit elk jaar onderhouden voor een stille en zuinige werking. Hoe je dat aanpakt, lees je in onze blog over mechanische ventilatie of een WTW-unit reinigen
• Is de lucht in huis te droog? Een WTW-luchtbevochtiger, die je aansluit op je WTW-unit, voegt vocht toe aan de lucht in huis.

Sommige WTW-luchtbevochtigers kunnen in de zomer ook koelen. Daarover lees je meer in onze blog over adiabatisch koelen. Ga je binnenkort een nieuwe WTW-unit kiezen? Dan kun je ook letten op een model met enthalpiewisselaar, dat naast warmte ook een deel van het vocht terugwint. Niet elke WTW-unit is hiervoor geschikt. Meer weten? Lees onze blog wat is een enthalpiewisselaar?

Decentrale WTW: warmte terugwinnen per ruimte

Heb je geen centraal ventilatiesysteem, maar zijn sommige ruimtes in je woning wel goed geïsoleerd? Denk aan een woonkamer met HR++ glas en geïsoleerde muren, terwijl de bovenverdieping nog enkel glas heeft. In zo'n goed geïsoleerde ruimte komt nauwelijks nog verse lucht vanzelf binnen. Een decentrale WTW-unit is dan een handige oplossing. Zo'n compacte unit plaats je in de buitenmuur van de ruimte, zonder ventilatiekanalen door het hele huis. Net als een centrale WTW-unit voert een decentrale WTW-unit vervuilde lucht gecontroleerd af en haalt de unit verse lucht binnen, terwijl de warmte uit de afgevoerde lucht wordt teruggewonnen. Alles over de mogelijkheden lees je in onze blog alles wat je moet weten over decentrale ventilatie.

Zo kom je de winter door, per ventilatiesysteem

Je weet nu hoe je in de winter goed ventileert, zonder kou te lijden of een hoge energierekening te krijgen. Hieronder zie je de belangrijkste adviezen per ventilatiesysteem nog eens bij elkaar:

Sla je het ventileren in de winter over, dan merk je dat vroeg of laat altijd. Vocht slaat neer op koude ramen en muren, schimmel en huisstofmijt krijgen vrij spel en een hoog CO2-gehalte maakt je moe en minder geconcentreerd. Ventileer dus elke dag, ook als het buiten vriest. Twijfel je welke oplossing bij jouw woning past? Onze ventilatie-experts helpen je graag verder.

FAQ

In de FAQ hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over ventileren in de winter. Heb je een vraag over jouw eigen woning of ventilatiesysteem? Neem gerust contact op met onze klantenservice, we denken graag met je mee.